Sách Khổng Tử – Nguyễn Hiến Lê

Sách Khổng Tử – Nguyễn Hiến Lê

LỜI NÓI ĐẦU
Từ xưa tới nay hầu hết các học giả viết về học thuyết Khổng tử đều dựng cả tư thư lớn Kinh Thư, Kinh Lê. Kinh Dịch, Khổng tử gia ngữ v.v… làm tài liệu, như vậy theo tôi không phải là tìm hiểu Khổng tử mà tìm hiểu Khổng giáo trong suốt thời Chiến Quốc, vì trong những sách dẫn trên, ngoài bộ Luận ngữ là bộ đáng tin nhất, còn thì bộ nào cũng chưa nhiều tư tưởng của người sau, không phải của Khổng tử.
Tôi lấy thí dụ cuốn Đại học của Tăng Tư (một môn sinh được trực truyền) ngay trong đoạn đầu nói về việc tu thân để tế gia, trị quốc…, cũng đã có một ý tôi cho không phải là của Khổng tử mà của Tăng Tử, tức “tri trí tại cách vật”, vì trong Luận ngữ ông không hề nói tới sự cách vật.
Sách Trung dung của Tử Tư, cháu nội Khổng tử, cũng có những tư tưởng siêu hình, mà Khổng tử tránh phần siêu hình.
Rồi những câu “cương nhu tương thôi nhi sinh biến hoa”, “nhất hạp nhất tịch vi chi biến, vãng lại bất cùng vi chỉ đạo” (trong kinh Dịch – Hệ tử thương) mà nhiều người dẫn (chẳng hạn Trần Trọng Kim trong Nho giáo) và cho là quan niệm về thiên lí, về đạo của Khổng tử, thì sao tôi thấy có màu sắc của Lão giáo quá.